👀 Even boven Poppel uitkijken...
POPPEL - Wie de voorbije maanden langs de Sint-Valentinuskerk in Poppel passeerde, kon er niet naast kijken: de imposante (zij het wat scheve) toren zit volledig in de stellingen.
In opdracht van het gemeentebestuur werkt de firma Monument Goedleven NV uit Brasschaat er aan een grondige restauratie.
Dankzij een uitzonderlijke toestemming kreeg Heemkunde Erfgoed Nicolaus Poppelius de kans om de werf van dichtbij te bekijken. Op initiatief van Liesbet Paulussen mochten twee kleine groepen eind april en begin mei de toren beklimmen, onder begeleiding van werfleider Thijs Boudewyns. Een unieke ervaring, letterlijk en figuurlijk op hoog niveau.
🪜 Tot op 51 meter hoogte.
Met een bouwlift ging het gezelschap eerst tot zo’n 40 meter hoogte, waarna ladders hen nog hoger brachten, tot op een platform op 51 meter. Daar werd meteen duidelijk hoe groen Poppel eigenlijk is en hoe beperkt het echte dorpscentrum blijft.
Werfleider Thijs gaf intussen deskundige uitleg over de restauratiewerken. Elk stukje steen en elk kalkstenen ornament wordt minutieus gecontroleerd en indien nodig vervangen. Een echt monnikenwerk. Ook de oude natuurleien maken plaats voor nieuwe kunststofleien. Op het hoogste punt na is die klus zo goed als geklaard.
📡 Torenspits vol technologie.
Opvallend is dat de torenspits niet enkel erfgoed herbergt, maar ook moderne technologie. Binnenin zitten antennes en apparatuur van verschillende telecomoperatoren. Die zijn zo gevoelig dat speciale materialen nodig zijn, zoals een isolerende laag uit epoxyhars onder de leien.
Tijdens de werken zorgen tijdelijke installaties aan de buitenkant van de stellingen ervoor dat het netwerk actief blijft. Na afloop zullen de lichtere leien opnieuw dezelfde kleur krijgen als de rest van het dak, zodat alles weer één geheel vormt.
⚡ Bliksemafleider en torenhaan.
Bovenaan moeten nog koperen buizen als bliksemafleider geplaatst worden, net als de torenhaan op het kruis. Die haan wordt pas op het allerlaatste moment gemonteerd, om ongewenste “klimmers” geen kans te geven.
Eens alles afgewerkt is, haalt de toren een hoogte van net geen 53 meter.
⛪ Ook binnenin wordt gewerkt.
Na het bezoek aan de buitenzijde kreeg de groep ook een blik binnenin de kerk. Die staat momenteel volledig leeg. De kerkstoelen zijn naar Baarle Hertog gegaan en krijgen daar een nieuw leven in de kerk. In het dak van het kerkschip werd een speciale “werkgang” aangebracht, zodat het houten gebinte in de toekomst makkelijker gecontroleerd en onderhouden kan worden.
De klokken hangen in een zogenaamde klokkenstoel, een houten constructie die trillingen opvangt en schade aan de muren voorkomt.
🛡️ Mythes over Middeleeuwse trappen en maalkruisen.
Tijdens het bezoek kwam ook een stukje geschiedenis aan bod. Zo is er de bekende theorie dat torentrappen vroeger in de richting van de klok draaien om verdedigers een voordeel te geven tegenover aanvallers met een zwaard.
Beperking van de aanval: Een aanvaller die de trap opstormt met een zwaard in de rechterhand, zou gehinderd worden door de centrale spil (de binnenbocht) van de trap. Hierdoor is er weinig ruimte om een krachtige slag uit te delen.
Voordeel voor de verdediger: Een verdediger die van boven komt, heeft zijn rechterarm juist aan de brede buitenkant van de trap. Dit geeft meer bewegingsvrijheid om van bovenaf toe te slaan.
Gebruik van dekking: De verdediger kan de centrale kolom als een gedeeltelijk schild gebruiken, terwijl de aanvaller zijn hele lichaam moet blootgeven om de bocht te ronden.
Daarnaast werd gezocht naar zogenaamde maalkruisen op de toren. Deze schuinkruisen dienden vroeger als bescherming tegen onheil en duivelse krachten — een symbolisch detail dat vandaag nog zichtbaar is op verschillende plaatsen van het gebouw.
🌧️ Tweede groep minder geluk met het uitzicht.
De tweede groep bezoekers, die op 5 mei de toren beklom, had minder geluk met het weer. Cis Vissers, oud burgemeester Walter Luyten, Johnny Frijters en André Jansens als vertegenwoordiger van Rawepo waren de gelukkigen van dienst. Door de beperkte zichtbaarheid reikte het uitzicht amper tot de rand van de dorpskern.
Toch bleef de ervaring indrukwekkend, zeker tot helemaal bovenaan, vlak bij het kruis, dichtbij de grijze wolken.
klik op de foto voor een grotere afbeelding
🧱 Historisch puzzelwerk.
De restauratie bracht ook uitdagingen met zich mee. Geschikte vervangstenen vinden bleek geen evidentie. Restauratie moet immers historisch verantwoord gebeuren. Volgens de werfleider zijn in het verleden zelfs stenen van boerderijen gebruikt om de toren te herstellen, wat de grote variatie in materialen verklaart.
Veel schade dateert bovendien van na de Tweede Wereldoorlog, toen de toren zwaar werd getroffen.
🐦 Kauwen als onverwachte tegenstanders.
Opmerkelijk: bij de start van de werken werden de arbeiders regelmatig “aangevallen” door kauwen die hun territorium verdedigden. Uiteindelijk werden maar liefst vijf big bags met nestmateriaal verwijderd uit de toren — stille getuigen van jarenlange bewoning.
🔚 Laatste rechte lijn.
Intussen zijn de werken aan de toren zo goed als afgerond. Binnenkort verdwijnen de stellingen en start de volgende fase: de restauratie van het kerkschip, inclusief dak, isolatie en ramen.
Voor Heemkunde Erfgoed Nicolaus Poppelius blijft het hopen dat enkele originele ornamenten en plannen bewaard kunnen worden voor toekomstige tentoonstellingen in een vernieuwd museum.
📍 Locatie: Sint-Valentinuskerk, Poppel
📅 Bezoeken: 29 april en 5 mei 2026 (beperkte, uitzonderlijke toegang)
🏗️ Uitvoerder: Monument Goedleven NV (Brasschaat)
🤝 Samenwerking: Gemeentebestuur Ravels & Heemkunde Erfgoed Nicolaus Poppelius
Wie binnenkort opnieuw langs de kerk passeert, zal merken dat de toren stilaan weer in zijn volle glorie verschijnt — klaar om opnieuw decennialang over Poppel te waken.
Foto’s en tekst: Rawepo & Fons Adams
Fotoreportage Restauratie kerktoren © RAWEPO
Videoreportage beklimming toren © RAWEPO
